Vecht en Plassen

Share Button

bijgewerkt 04-11-2017

N.B. De gebieden waar het initiatief Geopark Gooi- en Vechtstreek i.w. zich expliciet op richt zijn Heuvelrug-Noord en het noordelijke deel van Vecht en Plassen.

Aardkundige waarden
Het landschap van de Vechtstreek is jong, zeer jong voor geologische begrippen, amper 10.000 jaar oud. Na de laatste ijstijd werd het warmer, smolten wereldwijd de ijskappen en steeg het zeeniveau. Op de grens van zee en land, waar Rijn, Maas en Schelde hun sedimentrijke water naar zee brachten, ontstond de Nederlandse Delta, waar de Vechtstreek deel van uitmaakt. Het landschap van de Vechtstreek is gevarieerd. De Vecht met zijn buitens en zware geboomte en aan weerszijde de uitgebreide veenweiden en plassen, in het oosten begrensd door de hogere zandgronden van de Heuvelrug en ‘t Gooi en in het westen eindigend in de diepe droogmakerijen van het Groene Hart. Dit cultuurlandschap ontstond pas in de laatste 1.000 jaar door het ingrijpen van de mens in de natuur.

De geschiedenis van de Vechtstreek begint eerder. De ondergrond bestaat uit zand en is gevormd tijdens de Pleistocene ijstijden. Tijdens de voorlaatste ijstijd, het Saalien (350.000- 130.000 jaar geleden), was de helft van Nederland bedekt met een dikke laag landijs. Aan hun front duwden de gletsjers de bodem omhoog, waardoor de stuwwallen van ’t Gooi en de Heuvelrug ontstonden.

Rond 3500 jaar geleden bestond het Vechtlandschap uit een 6 km breed dal, het ‘Vechtdal’, met meren en een vlechtwerk van veenriviertjes te midden van twee grote veenmosveengebieden: in het westen, de Ronde Venen, het klassieke voorbeeld van een veenkoepel met afvoerende veenriviertjes als de Kromme Mijdrecht, de Waver en de Angstel en in het oosten, tegen de Heuvelrug aan, een langgerekte veenrug, de ‘Stichtse Venen’, die zijn water via o.a. de Drecht en de Vecht loosde op het Oer-IJ. De Oude Rijn was duizenden jaren de belangrijkste noordelijke arm van de Rijn.

Plinius in zijn Naturalis Historia (boek 16)
Over de veenmoerassen langs de meren in het Zuiderzeegebied, die ook voorkwamen in het mondingsgebied van de Vecht en Angstel, schrijft hij in 1e eeuw na Chr.:

“De diepste wouden bevinden zich niet ver van het hierboven genoemde gebied van de Chauken, met name in de omgeving van twee meren, op de oevers waarvan eiken met een geweldige groeikracht staan. Als deze bomen door golven worden losgewoeld of omvergeblazen zijn door stormwinden voeren ze tussen hun in elkaar grijpende wortels uitgestrekte eilanden met zich mee (drijvende veentillen) en raken dan recht overeind op drift. Met het takelwerk van hun enorme takken hebben ze onze vloten vaak angst aangejaagd wanneer de stroming ze schijnbaar opzettelijk tegen de boeg van onze          ’s nachts voor anker liggende schepen dreef. En dan was de enige oplossing een zeeslag met bomen aan te gaan”.

Door verzanding werd het steeds moeilijker het water bij Katwijk te lozen. Daarom brak de rivier rond 2970 jaar geleden bij Utrecht door zijn oever, om zijn water naar het noorden af te voeren, gebruik makend van bestaande veenriviertjes. Eerst nog op het Oer-IJ en naarmate dat verzandde naar het noorden, richting de huidige waddenzee. Zo werden de Vecht en de Angstel actieve zijtakken van de Rijn, in afvoer vergelijkbaar met de huidige IJssel. De Vecht kenmerkt zich o.a. door een groot verschil in grootte van de oeverwal. Verlies van sediment is er de oorzaak van dat de noordelijke, Boerenvecht een veel smallere oeverwal heeft dan de zuidelijke, Herenvecht met zijn brede oeverwallen.

Voor meer details, zie verder:
–   Geowaarden zuid Noord-Holland
–   Geowaarden-Utrecht
–   Geowaarden-ondergrond
–   Geowaarden-stroomruggen-Vecht-Utrecht

In het gebied zijn de volgende GeoSites aanwezig en heeft de provincie de volgende  aardkundige monumenten benoemd:
–   de Vecht/Aetsveldsche polder/Weesp-Muiden

–   Naardermeer

Natuur
Tekst in voorbereiding.

Cultuur

Tekst in voorbereiding.

Overige informatie
De volgende presentaties, artikelen en websites bieden interessante aanvullende informatie over …
aardkundige waarden
–   

natuur
Natuurmonumenten werkt aan bijzondere natuur in de Vechtplassen
24 okt 2017, 11:49

Op verschillende locaties in de Vechtplassen gaat Natuurmonumenten maatregelen uitvoeren om de kwaliteit van de natuur te verbeteren. In de gebieden ’t Hol, Weersloot en de Ruigehoek worden komende tijd werkzaamheden uitgevoerd om bijzonder trilveen en veenmosrietland weer een kans te geven.

Maatregelen
De maatregelen bestaan in de Weersloot uit het verwijderen van bosopslag en het herstel van oude petgaten. Hiermee wordt de basis gevormd voor trilveen en veenmosrietland. De aanwezigheid van deze waardevolle natuurtypen hebben geleid tot de aanwijzing van de Vechtplassen als Natura2000 gebied. In ‘t Hol wordt ook bosopslag verwijderd met hetzelfde doel. En in de Ruigehoek wordt bosopslag verwijderd uit het rietland ten behoeve van de kleine karekiet en de rietzanger.

Verlanding
De natuur in de Vechtplassen is bijzonder omdat er verschillende fases van verlanding plaatsvinden in dit gebied. Bij verlanding raakt open water (petgaten) steeds meer begroeid met waterplanten, waardoor een petgat volledig dichtgroeit. De bodem wordt dan steeds dikker en raakt vervolgens begroeid met bomen. Uiteindelijk staat er een bos. Dit proces duurt jaren. Maar als Natuurmonumenten niet ingrijpt, dan bestaan de hele Vechtplassen over vijftig jaar uit bos. En dat willen we niet. Want juist in deze verschillende verlandingsfases profiteren heel veel zeldzame planten en dieren van een geschikt leefgebied zoals de ronde zonnedauw.

cultuur
–   cultuurplatformvechtstreek.nl

Share Button