bijgewerkt 19-06-2026
Marc Hofstra: “Zorg voor het landschap is zorg voor ons zelf”
Tien jaar geleden had bijna niemand in Nederland van een geopark gehoord. Nu werken meer dan negentig organisaties samen aan Geopark Heuvelrug Gooi en Vecht. Er zijn wandelroutes, boeken, excursies, lesmateriaal en een film. En steeds meer mensen ontdekken hoe bijzonder het gebied tussen Utrecht, Amersfoort, het Gooimeer en de Nederrijn eigenlijk is. Aan de basis van die groei staat Marc Hofstra uit Bosch en Duin.
Marc was vanaf het eerste uur voorzitter van stichting Geopark Heuvelrug Gooi en Vecht. Nu heeft hij het stokje overgedragen aan Koos Janssen. Terugkijkend overheerst vooral trots. “Er staat nu echt iets. Dat vind ik heel bijzonder.”
Een idee dat bleef hangen
Marc Hofstra, van huis uit planoloog, woonde nog niet zo lang in de regio toen het eerste zaadje werd geplant. Hij hield van het gebied, van de bossen, de afwisseling en het landschap. Maar van geoparken had hij nog nooit gehoord. “Een kennis uit Zeist vertelde over het idee van een UNESCO Geopark. Hij zei: zou dat hier niet kunnen? Wil jij eens uitzoeken wat daarvoor nodig is?”
Gegrepen door verhaal
Marc dook achter zijn computer. Hij begon te lezen, te zoeken en gesprekken te voeren. Wat eerst gewoon interessant klonk, groeide langzaam uit tot iets veel groters. “Gaandeweg werd ik gegrepen door het verhaal achter het landschap. Niet alleen de natuur, maar juist de samenhang. Waarom ligt hier een heuvelrug? Waarom vind je op sommige plekken water en op andere droge zandgronden? Waarom ontstonden juist hier kastelen en buitenplaatsen? Alles hangt met elkaar samen.”
Alles komt samen
Dat brede verhaal maakte het geopark voor hem zo bijzonder. “Als het alleen over natuur was gegaan, had ik het denk ik minder interessant gevonden. Maar hier komt alles samen: aardkunde, natuur, cultuurhistorie en de manier waarop mensen eeuwenlang met het gebied zijn omgegaan.”
Leren kijken met andere ogen
Wie met Marc praat, merkt hoe enthousiast hij is over het landschap. Hij kijkt anders naar een bos, een heuvel of een landgoed dan de meeste mensen. “Ooit kwam het ijs uit Scandinavië tot hier,” vertelt hij. “Dat ijs heeft de hele Heuvelrug omhooggeduwd, van de Rijn tot het Gooimeer. Daardoor ontstonden hoogteverschillen. En die hoogteverschillen bepaalden later weer waar water kwam, waar bossen groeiden en waar mensen gingen wonen.”
Goed zorgen voor aarde
Wie met Marc praat over het geopark, merkt al snel dat het hem niet alleen gaat om mooie wandelroutes of bijzondere verhalen. “Het raakt ook aan een veel grotere vraag: hoe zorgen we goed voor de aarde en voor de generaties na ons? De natuur lijkt soms vanzelfsprekend, maar dat is ze niet,” zegt Marc. “We hebben bossen, schoon water en gezonde natuur hard nodig. Zonder natuur is er uiteindelijk ook geen fijne leefomgeving voor mensen.”
Verbanden zien
Volgens hem laat het geopark precies zien hoe alles met elkaar samenhangt. De Heuvelrug houdt water vast. Bossen zorgen voor verkoeling. Natuurgebieden geven planten en dieren ruimte. En het landschap biedt mensen rust, beweging en ontspanning. Waardering begint bij begrip. “Veel mensen zien een mooi bos. Maar als je weet hoe zo’n gebied is ontstaan, wordt het nog interessanter. Dan ga je verbanden zien. Dan kijk je anders.” Dat bewustzijn ziet hij als één van de belangrijkste opbrengsten van het geopark. “We willen mensen niet alleen informatie geven. We willen mensen nieuwsgierig maken naar hun eigen leefomgeving.”
Van wandelingen tot wetenschappelijke basis
In de eerste jaren bouwde het geopark vooral verder op kennis die al beschikbaar was. Er lagen al veel beschrijvingen van het gebied, wandelroutes en historische informatie. Maar al snel ontstond de behoefte om verder te gaan.
Doorbraak
Een belangrijk moment kwam toen het geopark financiële steun kreeg. Deskundigen konden daardoor veertig bijzondere plekken in het gebied uitgebreid onderzoeken en beschrijven. “Dat was echt een doorbraak,” zegt Marc. “Vanaf dat moment kregen we een stevige inhoudelijke basis. Niet alleen mooie verhalen of wandelingen, maar ook wetenschappelijk onderbouwde kennis.”
Fundament
Die zogenoemde geosites vormen nog steeds een belangrijk fundament onder het geopark. Dat zijn bijzondere plekken in het geopark waar je goed kunt zien hoe natuur, landschap, water en geschiedenis samen het gebied hebben gevormd. Veel van die verhalen kwamen later ook terug in publicaties, routes en excursies.
Eén organisatie
Wat nog speelde was dat een paar jaar eerder een vergelijkbaar Geopark-initiatief was genomen, gericht op het deel Gooi en de Vechtstreek. Mede op aanraden van de betrokken provincies Utrecht en Noord-Holland en Unesco werd besloten met ingang van 1 januari 2020 als één organisatie verder te gaan. Met de naam: Geopark Heuvelrug Gooi en Vecht. Vanaf dat moment zijn, mede op advies van Unesco en de eigen Wetenschappelijke Adviesraad, de grenzen bepaald, vooral gebaseerd op de waterhuishouding. Het gebied is namelijk waterhuishoudkundig als één systeem te zien.
Rijk en gevarieerd
Een van de hoogtepunten in al die jaren? Het boek Stuwwal in het laagland, dat vorig jaar verscheen. “Daar hebben we jaren aan gewerkt. Het prachtige boek laat zien hoe rijk en gevarieerd dit gebied is. Niet als droog naslagwerk, maar als een aantrekkelijk verhaal voor een breed publiek.”
Meer dan negentig partners
Veel organisaties weten zich met het geopark verbonden. “Dat gaat van gemeenten en provincies tot landgoederen, natuurorganisaties en waterschappen. Inmiddels zijn er meer dan negentig partners.”
Het laat zien dat het geopark maatschappelijk breed gedragen wordt. “Partners zetten niet zomaar een handtekening. Ze zeggen daarmee ook: wij vinden dit gebied belangrijk en willen helpen om die kwaliteiten zichtbaar en beleefbaar te maken.”
UNESCO-erkenning
Toch is Marc nog lang niet klaar met dromen. “Er zijn nog steeds organisaties en gemeenten die kunnen aansluiten. Dus er ligt ook nog genoeg werk.” Ook de internationale UNESCO-erkenning is voor hem een stip aan de horizon. “Zo’n erkenning biedt nog meer kansen voor bewustwording, samenwerking en trots zijn op het gebied.”
Geen gebied op slot
Hoewel het geopark bekendstaat om natuur en landschap, draait het volgens Marc niet om beperkingen. Mensen denken soms: straks mag er niets meer. Maar dat is niet zo. Er komen geen extra regels of wetten. De provincies, gemeenten en andere grondeigenaren blijven degenen die beslissen over wat er wel of niet gebeurt. Het gaat het geopark om bewustwording, bewust omgaan met de belangrijke waarden in het gebied.”
Dat bewustzijn is volgens Marc harder nodig dan ooit. Want de druk op natuur, water en ruimte neemt toe. “De Heuvelrug wordt wel een watermachine genoemd. Er zit veel water in opgeslagen. Maar tegelijkertijd verdroogt het gebied steeds verder. Dat zijn serieuze uitdagingen.” Juist daarom vindt Marc het belangrijk dat mensen het verhaal achter het landschap leren kennen. “Als je begrijpt hoe kwetsbaar en bijzonder een gebied is, ga je er anders mee om.”
Tijd voor nieuwe fase
Na tien jaar vindt Marc het tijd voor een nieuwe voorzitter. “Een organisatie heeft af en toe nieuw elan nodig. Nieuwe ideeën, nieuwe energie, een nieuw netwerk.” In Koos Janssen ziet hij de juiste persoon voor die volgende stap. “Ik ben enorm blij dat hij het stokje overneemt. Hij brengt enthousiasme, ervaring en veel contacten mee. Dat is ontzettend waardevol.”
Bijzonder verhaal
Marc verdwijnt niet helemaal uit beeld. Hij blijft betrokken bij het geopark en wil zich blijven inzetten voor het verhaal van het gebied. Want uiteindelijk draait het daar volgens hem allemaal om. “Dit landschap vertelt een bijzonder verhaal. Over ijs, water, natuur en mensen. Over eeuwen geschiedenis die nog steeds zichtbaar zijn. Hoe meer mensen dat verhaal kennen, hoe groter de kans dat we dit gebied goed doorgeven aan volgende generaties.”
Koos Janssen wil het verhaal van het Geopark verder brengen
Sinds eind vorig jaar is Koos Janssen de nieuwe voorzitter van Geopark Heuvelrug Gooi en Vecht. Janssen kijkt met veel enthousiasme naar de toekomst van het Geopark. “Het gaat uiteindelijk om het verhaal van het landschap”, zegt hij. “Als mensen dat verhaal kennen, kijken ze anders naar hun omgeving.”
Koos Janssen kent het gebied goed. Wat wil je ook, eerder was hij burgemeester van achtereenvolgens Bunnik, Soest en Zeist. Vanuit die functie was Janssen actief in verschillende regionale samenwerkingen op het gebied van bestuur, landschap en leefomgeving. Als voorzitter van het Geopark wil hij partijen met elkaar verbinden en het bijzondere verhaal van het gebied verder uitdragen.
Het landschap leren lezen
Volgens Koos Janssen draait het Geopark om veel meer dan natuur alleen. Het gaat ook over geschiedenis, water, bodem, cultuur en de mensen die er wonen. Alles hangt met elkaar samen.
“Als je door het landschap wandelt of fietst en je weet wat je ziet, dan beleef je het gebied veel sterker”, vertelt hij. “Dan zie je waarom ergens heide groeit, waarom water op een bepaalde plek stroomt of hoe mensen het landschap vroeger hebben gebruikt. Mensen maken het landschap, maar het landschap maakt ook de mensen.”
Verhaal vertellen
Het vertellen van dat verhaal ziet hij als de belangrijkste taak van het Geopark. Dat gebeurt al jaren via excursies, educatie, boeken, lezingen, websites en projecten. “Er gebeurt veel meer dan mensen vaak denken”, zegt Janssen. “Ik ben nu een paar maanden aan de slag en ben echt verrast hoeveel kennis, energie en enthousiasme er in deze organisatie zit.”
Dichtbij beleven
Koos Janssen vindt het belangrijk dat mensen hun eigen omgeving opnieuw ontdekken. Juist in deze tijd van klimaatverandering en discussies over duurzaamheid heeft dat volgens hem extra waarde.
“Je hoeft niet ver weg om iets bijzonders te beleven”, zegt hij. “De rijkdom ligt vaak dichtbij. Ga wandelen, fietsen of een gebied ontdekken waar je normaal voorbij rijdt. Als mensen de waarde van hun omgeving beter begrijpen, gaan ze er vanzelf zorgvuldiger mee om.”
Daarbij draait het volgens hem niet om massatoerisme. Het Geopark wil geen hordes bezoekers aantrekken, maar juist recreatie in het eigen gebied meer betekenis geven. “Het gaat om bewust beleven”, legt hij uit. “Dat mensen met andere ogen naar hun omgeving gaan kijken.”
UNESCO-status
Een doel voor de langere termijn blijft de UNESCO Global Geopark-status. Het Geopark werkt daar al jaren aan. Met deze status krijgt het Geopark internationale erkenning voor het bijzondere landschap en de geschiedenis van het gebied. Dat helpt om natuur, erfgoed en recreatie beter te beschermen en meer samen te werken met bewoners, ondernemers en organisaties. “Het is een mooie bevestiging van wat hier al gebeurt. Ik zie het niet als een einddoel op zich, maar wel als een belangrijke erkenning.”
Verbinding tussen verhalen
Een belangrijk thema voor de nieuwe voorzitter is samenwerking. Het Geoparkgebied loopt van de Heuvelrug tot de Gooi- en de Vechtstreek. Binnen dat grote gebied werken bijna honderd partners samen: van natuurorganisaties en musea tot vrijwilligersgroepen en overheden.
Eén groter verhaal
Volgens Janssen ligt daar een grote kracht. “Overal zijn mensen bezig met verhalen vertellen. Bij historische verenigingen, musea, natuurorganisaties en gidsengroepen, het zijn er enorm veel. Hoe mooi zou het zijn als al die verhalen samen één groter verhaal vormen?”
Hij noemt als voorbeelden het Cunera Gilde in Rhenen en het Geologisch Museum Hofland in Laren die hij onlangs bezocht. “Iedereen vertelt vanuit een eigen plek een deel van het verhaal. Het Geopark kan helpen om die verhalen met elkaar te verbinden.”
Burgerkracht als basis, inzet op vrijwilligerswerk
Voor Janssen zit de kracht van het Geopark bij mensen. “Het is burgerkracht, het is echt een beweging. Er zit ontzettend veel kennis en betrokkenheid in het gebied.” Daarom wil hij de komende jaren extra inzetten op vrijwilligerswerk. “Er zijn veel manieren waarop mensen kunnen bijdragen. Dat kan gaan om excursies begeleiden, verhalen verzamelen, foto’s maken, social media beheren, projecten organiseren of helpen met ICT en financiën.”
Jong en oud“We zoeken niet alleen mensen die zich voor langere tijd willen vastleggen”, benadrukt hij. “Ook iemand die af en toe een project of klus oppakt, is van harte welkom.” Janssen ziet kansen voor jong en oud. “Mensen kunnen naast hun werk of studie bijdragen. Iedereen die iets met het gebied heeft, kan meedoen. Hij wil de vrijwilligers alle ruimte geven.”
Samenwerking versterken
Ook de samenwerking met gebiedspartners zoals Nationaal Park Utrechtse Heuvelrug vindt de nieuwe voorzitter belangrijk. Hij wil graag kijken hoe organisaties elkaar kunnen versterken. “Ik geloof in samenwerking en verbinding. Ook zij vertellen verhalen. Daar ligt volgens mij veel winst voor de toekomst.”Samen verder bouwen
Koos wil samen met anderen bouwen aan het Geopark. “Het belangrijkste is dat we het verhaal van dit gebied blijven vertellen”, zegt hij. “Want hoe beter mensen het landschap begrijpen, hoe meer ze het gaan waarderen én beschermen.”
Met die ambitie wil hij de komende jaren verder werken aan een sterker netwerk, meer vrijwilligers en meer samenwerking.
En een Geopark dat steeds meer mensen weet te inspireren.