bijgewerkt 24-06-2026
10 jaar Geopark Heuvelrug Gooi en Vecht: één gebied, vele verhalen
Soms is een kaart nodig om een gebied te begrijpen. Maar minstens zo belangrijk zijn de verhalen die achter dat landschap schuilgaan. Verhalen over ijs en water, over buitenplaatsen, natuur en mensen die al eeuwenlang hun stempel drukken op het gebied. Die verhalen kwamen op vrijdag 19 juni 2026 samen tijdens het symposium ‘De Kracht van Geopark Heuvelrug Gooi en Vecht’.
In Stal Den Eijck op Landgoed Vollenhoven in De Bilt vierden zo'n negentig deelnemers tien jaar Geopark. Zij ontdekten opnieuw hoe bodem, water, natuur, erfgoed en mens al duizenden jaren met elkaar verbonden zijn. Naast een excursie en drie lezingen stond het officiële afscheid van Marc Hofstra als voorzitter op de agenda. Koos Janssen was hem als de nieuwe voorzitter van Geopark Heuvelrug Gooi en Vecht in december 2025 opgevolgd.
Buiten beginnen
De grond onder je voeten lijkt zo gewoon. Totdat je er een paar meter diep in kijkt. Rondom Stal Den Eijck op het landgoed gebeurde precies dat. Ondanks de hitte op deze prachtige zomerdag ging een grote groep belangstellenden mee naar een grondboring. Wim Hoek, docent-onderzoeker aardwetenschappen aan de Universiteit Utrecht, liet laag voor laag zien hoe de bodem het verhaal van duizenden jaren vertelt. Zand en grind bleken niet willekeurig in de grond te liggen, maar sporen te zijn van een landschap dat steeds veranderde. Hoek vertelde hoe ijs, wind en water samen de Heuvelrug en het omliggende gebied vormden. Wat nu een rustig bos of een open vlakte lijkt, was ooit een woest landschap van schuivend ijs en stromend smeltwater.
Aansluitend bracht IVN-gids Kees de Heer het verhaal nog dichterbij. Hij liet zien dat de geschiedenis van het landschap overal zichtbaar is. In hoogteverschillen, in planten die ergens groeien en zelfs in de manier waarop mensen het gebied eeuwenlang hebben gebruikt. De deelnemers luisterden aandachtig, stelden vragen en keken ineens met andere ogen naar de grond waarop ze stonden. Het was een passende start van een middag waarin niet alleen over het landschap werd gesproken, maar waarin deelnemers het ook zelf konden ervaren.
Welkom
Na de wandeling opende dagvoorzitter Koos Janssen het symposium. Hij zette meteen de toon van de middag. Het Geopark is geen verzameling losse onderwerpen of bijzondere plekken, maar een gebied waarin alles met elkaar samenhangt. Bodem, water, natuur, erfgoed en mens beïnvloeden elkaar al duizenden jaren. Wie naar het landschap kijkt, kijkt daarom niet alleen naar natuur, maar ook naar geschiedenis, cultuur en de manier waarop mensen hier hebben geleefd en gewerkt. Die samenhang vormde de rode draad van het programma.
IJstijden
Eerste spreker was de aardwetenschapper Wim Hoek die de deelnemers opnieuw mee terug in de tijd nam. Naar de ijstijden die het landschap vormden dat wij vandaag kennen. De Heuvelrug ontstond niet zomaar. Gletsjers, smeltwater en wind lieten hun sporen achter in de bodem en bepaalden hoe het gebied er nu uitziet. Met aansprekende voorbeelden liet Wim Hoek zien hoe natuurkrachten gedurende honderdduizenden jaren het landschap hebben gevormd. Zijn verhaal maakte duidelijk dat veel kenmerken van het huidige landschap duizenden jaren geleden zijn ontstaan.
Wat nu vanzelfsprekend lijkt, van hoogteverschillen tot bodemsoorten en stuwwallen, is het resultaat van een indrukwekkende geologische geschiedenis. Volgens Wim Hoek is het landschap een geschiedenisboek dat je kunt lezen, als je weet waar je moet kijken. Daarmee gaf hij de deelnemers een nieuwe blik op een gebied waar velen dagelijks doorheen wandelen of fietsen.
Verbindingen
Waar Wim Hoek de basis van het landschap liet zien, bouwde Jori Wolf daarop voort. Als programmamanager van UNESCO Mens & Biosfeer en strategisch adviseur bij Staatsbosbeheer keek zij naar de relatie tussen mens en natuur. Ze liet zien dat waardevolle gebieden niet alleen beschermd moeten worden, maar vooral begrepen en beleefd. Het Geopark past in een bredere beweging waarin landschap, biodiversiteit, recreatie, educatie en leefomgeving elkaar versterken.
Daarbij gaat het niet alleen om natuurbehoud, maar ook om de vraag hoe mensen zich verbonden voelen met hun omgeving en daar verantwoordelijkheid voor nemen. Haar verhaal maakte duidelijk dat duurzaamheid niet begint bij regels, maar bij betrokkenheid. Juist door kennis te delen, verhalen te vertellen en mensen actief te betrekken, ontstaat draagvlak voor het behoud en de ontwikkeling van bijzondere landschappen.
Buitenplaatsen
Het woord ging daarna naar Irmgard van Koningsbruggen, architectuur- en cultuurhistoricus en bestuurslid van Geopark Heuvelrug Gooi en Vecht. Zij richtte de aandacht op een opvallend kenmerk van het Geopark: het grote aantal kastelen, landgoederen en buitenplaatsen.
Waarom zijn juist hier zoveel buitenplaatsen? Het antwoord bleek opnieuw in het landschap te liggen. De hogere, droge gronden, de aanwezigheid van water, de bereikbaarheid vanuit de steden en de aantrekkingskracht van het groene decor maakten het gebied eeuwenlang aantrekkelijk voor welgestelde bewoners. Irmgard van Koningsbruggen nam de zaal mee langs de geschiedenis van deze buitenplaatsen en liet zien hoe natuur en cultuur elkaar voortdurend hebben beïnvloed.
De bewoners maakten gebruik van de mogelijkheden die het landschap bood, maar drukten tegelijkertijd ook hun stempel op het gebied. Zo maakte zij duidelijk dat cultuurhistorie en aardkunde geen losse werelden zijn. Zonder het landschap waren veel van deze buitenplaatsen er nooit gekomen. En zonder de mensen die hier woonden en investeerden, zou het gebied er vandaag heel anders uitzien.
Gesprek over de Kracht van het Geopark
Tijdens het “Gesprek De kracht van Geopark Heuvelrug Gooi en Vecht” kwamen de verschillende perspectieven samen. De ingebrachte stellingen van de sprekers en de reacties van deelnemers hierop maakten duidelijk dat het Geopark veel meer is dan een verzameling bijzondere locaties. De kracht zit juist in de samenhang. In de manier waarop bodem, water, natuur, erfgoed en mens elkaar beïnvloeden. Wie één onderdeel bekijkt, ontdekt al snel dat het verbonden is met alle andere onderdelen. Het landschap blijkt niet alleen iets om van te genieten, maar ook iets om van te leren.
Het gesprek liet ook zien dat die samenhang kansen biedt voor de toekomst. Voor educatie, recreatie, natuurontwikkeling, erfgoedbehoud en een gezonde leefomgeving. Het Geopark kan daarbij een verbinder zijn: tussen verhalen en partijen, tussen jong en oud en tussen verleden en toekomst.
Afscheid grondlegger Marc Hofstra
Een bijzonder moment was het afscheid van Marc Hofstra als voorzitter. Tien jaar lang was Marc de drijvende kracht achter de ontwikkeling van dit burgerinitiatief. Wat begon als een idee van betrokken inwoners uit de kring van stichting Beter Zeist, groeide uit tot een brede samenwerking van organisaties, overheden, deskundigen en vrijwilligers. Een groot aantal mensen is er al vanaf het begin bij. In 2020 zorgde Marc er ook voor dat Heuvelrug en het burgerinitiatief Gooi en Vecht, dat eerder was ontstaan onder leiding van prof. dr. Jan Sevink, samen verder gingen. Nu heeft Geopark bijna 100 partners en veel betrokken overheden.
Koos Janssen noemde Marc een echte verbinder, met een groot hart voor landschap en mensen. Dankzij zijn inzet groeide het Geopark uit tot een plek waar kennis wordt gedeeld, waar mensen worden geïnspireerd en waar jong en oud ontdekken hoe bijzonder hun leefomgeving is. Over de aarde en het water zijn oneindig veel verhalen te vertellen, en juist die verhalen zijn belangrijk voor de toekomst. Dat wist en voelde Marc als geen ander. Niet alleen moet het verhaal van het Geopark verteld worden, maar vooral ook worden gevoeld en beleefd. “En dat gebeurt ook: kijk alleen al naar deze zaal vol mensen, zo’n negentig betrokken deelnemers die samen verhalen delen over verleden, heden en toekomst. Om daarmee te bouwen aan een duurzame toekomst,” aldus Koos Janssen.
Als dank kreeg Marc Hofstra een persoonlijk exemplaar van het Gouden Boekje De grote reis van Aap en Mol, gesigneerd door auteur en illustrator Gitte Spee. Een cadeau dat goed past bij zijn inzet: kinderen én volwassenen laten ontdekken hoe bijzonder het landschap is.
Provincie Utrecht
Ook gedeputeerde Gijs de Kruif was naar Stal Den Eijck gekomen om Marc Hofstra te bedanken. Hij heeft sinds maart de portefeuille Natuur en landbouw, Transitie landelijk gebied, Groen Groeit Mee en Europa bij de provincie Utrecht. Hij benadrukte hoe belangrijk gebieden als het Geopark zijn voor de toekomst. Hier komen natuur, landbouw en leefomgeving samen in een betere balans. Juist nu er grote veranderingen zijn op het platteland, laat het Geopark zien hoe samenwerking en kennis van het landschap kunnen helpen bij duurzame oplossingen.
Bedankwoord
Marc Hofstra bedankte voor de woorden en voor de samenwerking van de afgelopen jaren. Hij gaf aan dat het gebied onder druk staat, met grote opgaven op het gebied van natuur, water, landbouw en recreatie. Juist in zo’n gebied is het volgens hem belangrijk om samen te blijven kijken naar het landschap en de keuzes die daar invloed op hebben. Het Geopark laat zien hoe kennis van de ondergrond en het landschap helpt om betere en duurzamere besluiten te nemen, samen met inwoners, organisaties en overheden. Na tien jaar vond Marc het tijd om het voorzitterschap over te dragen en ruimte te maken voor een nieuwe fase. Wel blijft hij betrokken bij Geopark Heuvelrug Gooi en Vecht, hij blijft als vrijwilliger zijn kennis en ervaring inzetten.
Verrassende afsluiting
De middag eindigde met een verrassende afsluiting door sneldichteres Dominique Engers. Tijdens het symposium had zij aandachtig geluisterd naar de verhalen van de sprekers en de gesprekken in de zaal. Samen met haar gitarist bracht zij een muzikale samenvatting van de middag. Met humor, vaart en gevoel wist zij de kern van het symposium te raken: de bijzondere geschiedenis van het landschap, de verbondenheid van mens en natuur en de gezamenlijke verantwoordelijkheid voor de toekomst.
Vooruitkijken
Daarna volgde een informeel samenzijn met een hapje en een drankje. Er werd verder gepraat over het landschap, nieuwe ideeën en gezamenlijke plannen. Hoewel het symposium ook een moment van terugkijken was, ging het vooral over vooruitkijken. Want het landschap verandert voortdurend. Juist daarom blijft het belangrijk om het te begrijpen, te beschermen én samen door te geven aan volgende generaties.
