De Waaien van Eemland

bijgewerkt 05-03-2019

Waar
In het noordoosten van de provincie Utrecht ligt Eemland. Het is een agrarisch gebied dat een grote leegte uitstraalt door het nagenoeg ontbreken van huizen en bomen. In het noordwestelijk gedeelte zijn de gevolgen van overstromingen in het verleden nog bijzonder goed zichtbaar. Je kunt dat gedeelte van Eemland bereiken door vanaf de A1 of de A27 naar Eemnes te rijden. Via de Wakkerendijk rijd je verder naar het noorden over de Meentweg. Vervolgens ga je rechtsaf de Cors Rijkseweg in en uiteindelijk linksaf de Noord Ervenweg in. Deze smalle weg eindigt bij de Meentdijk. Hier kun je in de berm parkeren en een wandeling maken langs de waaien.

Het gebied
Het Gooi wordt aan de oostkant begrensd door het laagste en breedste deel van de vooral als Gelderse Vallei bekende uitgestrekte laagte, die de Veluwe scheidt van de Gooi-Stichtse Heuvelrug. Dat breedste deel van de laagte wordt gewoonlijk als het Eemland onderscheiden. Niet verwonderlijk als we weten dat de twee grootste beeksystemen van de Gelderse Vallei er ter plekke van Amersfoort fuseerden tot de Eem en die er geholpen door de opdringerige Zuiderzee een moerassig geworden substraat ter weerszijden van haar bedding met kleiïge afzettingen bemantelde.

Om (langdurige) overstromingen te voorkomen werden in de loop van de Middeleeuwen enkele waterkeringen gebouwd. Vooral een vrij lage dijk ten westen van de Eem zou echter meermalen doorbreken. Het overstromingswater kolkte waaien of wielen uit, waarvan de meeste goed herkenbaar bleven.

De wielen van het Eemland horen bij het noordelijke zeekleigebied van de provincie Utrecht. Dit gebied ligt op de overgang van het stuwwalgebied (Utrechtse Heuvelrug) naar veengebied en dekzandgebied (Eemland).Tijdens de laatste ijstijd raakte Eemland bedekt door dekzand. Gedurende het Holoceen werd er veen op het dekzand gevormd. Dit werd wat later door de Zuiderzee gedeeltelijk weggeslagen en gedeeltelijk bedekt met zeeklei. Pas later nadat het gebied bedijkt was werden de wielen gevormd tijdens overstromingen langs de Meentdijk, Zomerdijk en Eemdijk.

Eemland is vanaf de Middeleeuwen bewoond. Vanaf de dertiende eeuw tot ver in de zeventiende eeuw is het Eemland stapsgewijs in noordelijke richting ontgonnen. Hierbij diende de Eem als ontginningsbasis waarbij de percelen vanaf de Eem, in westelijke en oostelijke richting verkaveld werden. Hierdoor ontstonden de zeer lange en smalle percelen die tot op heden in gebruik zijn voor de landbouw.

 

Aardkundig Monument
De wielen of waaien horen bij aardkundig monument “Waaien in Eemland”. De wielen zijn benoemd tot aardkundig monument om het behoud ervan te verzekeren. Het beheer is nu in handen van Natuurmonumenten. Er is een informatie paneel in het gebied en het gebied is geschikt om te wandelen en te fietsen en er worden excursies gehouden.