Zwerfsteneneiland Maarn

bijgewerkt 01-10-2019

Bekijk eerst eens dit introductiefilmpje, gemaakt door onze Geo-cineast Marcel Creemers.

Waar
De zanderij Maarn is per 22 november 2013 opengesteld voor wandelaars/natuurliefhebbers. Het zwerfsteneneiland is echter alleen onder begeleiding te bezoeken. Zie verder ...

Het gebied
De zandgroeve is ontstaan doordat de Nederlandse Spoorwegen vanaf 1865 zand won ten behoeve van de aanleg van nieuwe spoorwegen. Bij de graafwerkzaamheden werden grote stenen gevonden. Vanwege het enorme gewicht van de stenen bleven ze aanvankelijk op de vindplaats liggen. Omdat de stenen in de weg lagen werd later een deel kapotgeslagen en werden andere weer ingegraven.

In deze periode ontstond uit wetenschappelijke hoek belangstelling voor de zwerfstenen. Dit leidde er uiteindelijk toe dat de Vereniging tot Behoud van Natuurmonumenten een collectie van circa 90 stenen in 1919 benoemde tot geologisch park. Het merendeel heeft tot voor kort na diverse omzwervingen in de Kaapsche Bosschen bij Doorn gelegen.

In 1995 werd bij graafwerkzaamheden in Maarn een enorme verzameling, eerder ingegraven, grote zwerfstenen gevonden. Deze collectie bestaat uit circa 700 stenen. Verschillende organisaties sloegen uiteindelijk de handen ineen om de unieke verzameling zwerfstenen bij elkaar te houden in de vorm van een aardkundig monument.

Eén van de geologisch interessante aspecten is dat zowel stenen uit Scandinavië als stenen uit het zuiden (België en Duitsland) hier bij elkaar aangetroffen worden. De stenen uit het zuiden zijn met ijsschotsen via de voorlopers van Rijn en Maas naar het noorden gekomen.

Nu vormen de hier opgegraven zwerfstenen, juist omdat ze bij elkaar zijn gebleven, een collectie die uniek is in Nederland en zelfs in Noord-West Europa.

 

Noordelijke-zwerfstenen
bron:Geologievannederland/noordelijke-zwerfstenen

Het Scandinavische landijs had een dikte van enkele honderden meters en men heeft zelfs berekend dat het bij Groningen mogelijk een dikte van 2.5 km had.

Dit betekent dat het landijs een enorme kracht uitoefende op de ondergrond en in staat was zwerfstenen met een doorsnee van meer dan 6 m en met een gewicht van enkele tientallen tonnen naar ons land te vervoeren!

De uit het noorden aangevoerde zwerfstenen zijn door erosie tijdens het transport afgerond. Noordelijke zwerfstenen zijn doorgaans hoekiger dan zuidelijke, doordat deze zwerfstenen grotendeels ingesloten zaten in het ijs en daardoor minder schade opliepen. Sommige zwerfstenen vertonen duidelijke kenmerken van het andijstransport.

Gletsjerbodemstenen of facetstenen hebben één plat vlak dat is ontstaan doordat die zwerfstenen onderin het landijs zaten ingesloten en honderden kilometers over rotsen en bevroren bodems hebben geschuurd. Op het afgesleten oppervlak zijn regelmatig (evenwijdig aan de lengteas van de steen) groeven te zien. Deze zijn parallel aan de bewegingsrichting van het landijs ontstaan en noemen we gletsjerkrassen. De krassen vinden we vooral terug op relatief zachte sedimentaire gesteenten zoals kalksteen.

 

Aardkundig Monument
De provincie heeft het zwerfsteneneiland Maarn tot 3e aardkundig monument in de provincie Utrecht benoemd. Hiermee werd uitvoering gegeven aan een onderdeel van het Beleidsprogramma 1999 - 2003. Hierin is aangegeven dat de provincie Utrecht haar landelijke voortrekkersrol op het gebied van aardkundige monumenten zal voortzetten door een serie aardkundige monumenten te benoemen en in stand te houden. Het monument is op 17 november 1999 door gedeputeerde Robbertsen en burgemeester Burgman geopend.

 

 

Aanvullende (semi)wetenschappelijke publicaties
Grondboor en Hamer-Zwerfstenenmonumenten in Nederland 2007 (pdf)
Grondboor en Hamer-EP36-Zwerfsteneneiland Maarn 2010 (pdf)
-  Boek "Zwerfsteneneiland Maarn" voor € 5,00 (excl. verzendkosten) te bestellen via zwerfsteneneiland@studiomirjam.nl.