Westbroekse Zodden

bijgewerkt 15-02-2019

 

Waar?
De Westbroekse Zodden zijn bereikbaar via het Bert Bospad, halverwege de Kerkweg, met een kleine parkeerplaats.

Eerst even ... wat is veen?
Veen wordt gevormd onder natte en vochtige omstandigheden als dood plantenmateriaal langzaam afgebroken wordt. De afbraak kan zelfs zo langzaam verlopen dat er meer nieuw organisch materiaal ophoopt dan dat er oud materiaal wordt afgebroken. Als deze situatie zich voordoet is er sprake van veenvorming. Veen bestaat dus uit organisch materiaal, waarin vaak nog de resten van planten zijn te herkennen. Deze plantenresten, zoals stukken boomwortel of rietstengels, zijn soms vele duizenden jaren oud.

De aanzet voor de vorming van de huidige veengebieden is circa 10.000 jaar geleden begonnen toen aan het einde van de laatste ijstijd de temperatuur en de zeespiegel gingen stijgen. Met het stijgen van de zeespiegel steeg het niveau van het grondwater. De rivieren in het westen van Nederland werden hierdoor gehinderd in hun afvoer, waardoor riviervlakten (kommen) overstroomden. In deze natte kommen die vervolgens een groot deel van het jaar onder water bleven staan, ontstond op uitgebreide schaal veen.

Het veengebied werd ontwaterd via tal van kleine veenstroompjes, waarvan onder ander de Kromme Mijdrecht, de Mije, de Grecht en de Angstel nog bestaan. Het rivierwater kon bij overstromingen het veengebied binnendringen via veenstroompjes. Hierbij werd met name dicht bij de loop van deze veenstroompjes klei afgezet. In het veengebied zijn dan ook talrijke kleibanen terug te vinden, die soms herkenbaar zijn als een wat hoger gelegen rug in het vlakke landschap. De kleibanen vormden in het moerassige gebied een strook waarvan de ondergrond betrekkelijk stevig was.

Het veengebied is van oudsher op een zeer regelmatige manier verkaveld. De ontginning startte vanuit een bepaalde as, de ontginningsbasis. Dit was vaak een veenstroompje, een oeverwal of een gegraven wetering. Hierop zijn ook nu nog de oude boerderijen terug te vinden. Vanuit de ontginningsbasis werd het woeste land geschikt gemaakt voor de landbouw. Dit gebeurde door de aanleg van landbouwpercelen met een vaste breedte- en lengtemaat. Deze percelen zijn omgeven door sloten, waarvan het water maar net onder het maaiveld staat. Deze cope-ontginningen zijn op veel plaatsen in het westen van de provincie Utrecht nog terug te vinden.

Het gebied
In het veengebied in het noorden van de provincie Utrecht liggen de petgaten en legakkers met veen van Tienhoven, Kievietsbuurt, Molenpolder en Westbroek. De Gagel en De Veenderij zijn veengebieden zonder petgaten en legakkers.
De gebieden Tienhoven, Kievietsbuurt, Molenpolder en Westbroek bestaan vrijwel geheel uit water met een enkele strook land. Deze gebieden zijn in gebruik als natuurgebied en recreatiegebied. De Veenderij en De Gagel zijn veengebieden met veengronden en ook in gebruik als natuurgebied en recreatiegebied.

De veengebieden in het noorden van de provincie Utrecht zijn zeer waardevol, omdat het de combinatie van natuurlijke landschapsvormen en menselijke invloed laat zien. Het veen is op natuurlijke wijze ontstaan en laat de vegetatieontwikkeling van vroeger zien. Hierna heeft de mens dit veen (deels) ontgonnen en zijn de landschapstructuren met petgaten en legakkers ontstaan.

De gebieden zijn maar beperkt aangetast. Wel zijn veel venen in het verleden (deels) ontgonnen. De nog overgebleven veengebiedjes worden bedreigd door de moderne landbouw en recreatie. Zo vormt eutrofiëring als gevolg van de bio-industrie en bemesting van omliggende landbouwgronden een probleem. Daarnaast zijn een groot aantal veengebieden aangetast door waterpeilverlagingen, ontwateringen en inlaat van gebiedsvreemd water. Eenmaal ontwaterd en ingeklonken veen oxideert en mineraliseert en verliest hierdoor zijn waarde.

Het beheer dient gericht te zijn op behoud van het aanwezige veen. Daarnaast kan men maatregelen treffen om veenvorming in stand te houden. Het beheer kan bestaan uit het maaien en afzetten van vegetatie, zodat een bloemrijk grasland kan ontstaan. Ook kunnen bufferzones worden aangewezen waar de landbouwactiviteiten geëxtensiveerd worden in de directe omgeving van veengebieden om zo vermesting en verontreiniging tegen te gaan. Het afdammen, dempen of omleiden van slootjes kan verdroging en inspoeling van meststoffen en andere verontreinigingen voorkomen. Door natuurvriendelijke oeverbeschoeiing te plaatsen kan afslag van veen aangrenzend aan plassen worden tegen gegaan. Het natuurlijke milieu van petgaten kan in stand worden gehouden door ze op te schonen en ondiep uit te baggeren.

Aardkundig Monument
Op 11 februari 2019 werd een paneel over de geschiedenis van het veen in Westbroek onthuld en daarmee
De Westbroekse Zodden publiekelijk tot Aardkundig Monument benoemd.

Het in Cortenstaal gemaakt paneel toont bovenop een korte toelichting en aan de voorzijde de afbeelding van een turfsteker.

In de grondplaat is een deel verend gemonteerd om het gevoel van trilveen te geven.